Tôa d’i vèrbi zenéixi

https://natzionicampidanesa.wordpress.com/2019/06/23/tavola-dei-verbi-genovesi/

U niggiu e e cunbe

Chi s’affida a yn ingiystu pe prutessiun, u sèrca aggiyttu ma u l’attrœva a ruinha.

E cunbe, fiànduse d’a lestixe de e so pene, de spessu êan scappæ da u niggiu e da l’ammassamentu. Dunca u predatû, dœviandu yn cunseggiu fasu, u l’à infin piggiòu quella rassa débule cu’a ghiminha. Ynha votta defæti u l’à dimandòu a e cunbe pe cose a so vitta a fuise senpre spediâ: «Perché pe cuntra nu me fæ rè, che ve sarviéiva e ve dajéiva segyessa da qualunque menha de péigu?». E cunbe affiggiuæ ghe se sun cunseggnæ, e quellu u l’à cumensòu a mangiale e a ezercitâ u so puéi cu’e ungie fêe. Allûa ynha fra e arrestæ a l’à ditu «Semmu pynîe giystamente, zacché s’emmu affidæ a yn ingiystu».

 

*****

U niǧǧu e e cunbe

Chi s’afida a yn inǧystu pe prutesiun, u sèrca aǧyttu ma u l’atrœva a ruinha.

E cunbe, fiànduse d’a lestixe de e sœ pene, de spessu éan scapæ da u niǧǧu e da l’amasamentu. Dunca u predatû, dœviandu yn cunseǧǧu fasu, u l’à infin piǧòu quella rassa débbule cu’a ghiminha. Ynha votta defæti u l’à dimandòu a e cunbe pe cose a sœ vitta a fuise senpre spediâ: «Perché pe cuntra nu me fæ rè, che ve sarviæ e ve dajæ segyessa da qualunque menha de péigu?». E cunbe afiǧuæ ghe se sun cunseňæ, e quellu u l’à cumensòu a manǧale e a ezercitâ u sœ puéi cu’e unǧe fêe. Alûa ynha fra e arestæ a l’à ditu «Semmu pynîe ǧystamente, zaché s’emmu afidæ a yn inǧystu».

A vacca, a cravetta, a pegua e u liun

Nu gh’é mai lealtæ int’a alliansa cu’i putenti: sta fueta a û testimonia.

A vacca, a cravetta e a pegua passiente sun stæte socce de’n’offéiza cu’u liun int’i boschi. Zacché àivan cacciòu yn grande sèrvu, u liun u l’à fætu e parte e u l’à parlòu cuscí: «Piggiu a primma parte perché sun acciammòu rè; me dajéi a segunda perché sun alliòu; dappœ me seguiâ a tèrsa perché sun ciy forte; e se quarchedyn a quarta u me â tucchiâ, yn mâ u ghe pertucchiâ». Cuscí u sulu ingiystu u se l’à xattòu tytta a preda.

*****

Nu gh’é mai lealtæ int’a aliansa cu’i putenti: sta fueta a û testimonia. 

A vacca, a cravetta e a pegua pasiente sun stæte socce de’n’oféiza cu’u liun int’i boschi. Zaché àivan cačòu yn grande sèrvu, u liun u l’à fætu e parte e u l’à parlòu cuší: «Piǧǧu a primma parte perché sun ačamòu rè; me dajéi a segunda perché sun aliòu; dapœ u me seguiâ a tèrsa perché sun čy forte; e se quarchedyn a quarta u me â tuchiâ, yn mâ u ghe pertuchiâ». Cuší u sulu inǧystu u se l’à xatòu tytta a preda.

A curnaggia sypèrbia e u paun

Ynha curnaggia inscia de susta vœa a l’àiva piggiòu e penne chéite a yn paun, e a se n’êa urnâ. Zacché a desprexava a rassa de e curnagge, dappœ a se mescciava cu’i bèlli pauin. Questi peò, accapindu l’ingannu, l’an despyggiâ de e penne e l’an fæta scappâ. Ma finha e curnagge l’an respinta, quande a l’é turnâ triste a lû. Ynha de queste a l’à azzuntu ammunissiun de l’offéiza: «Se ti fuisci stæta cuntenta d’a to sciorte, ni t’aviesci suffrîa l’offéiza da i pauin ni t’aviéscimu scacciâ niatri».

 

A curnaǧǧa sypèrbia e u pavun

Ynha curnaǧǧa inša de susta vœa a l’àiva piǧòu e penne chéite a yn pavun, e a se n’êa urnâ. Zaché a desprexava a rassa de e curnagge, dapœ a se meščava cu’i bèlli pavuin. Questi peò, acapindu l’ingannu, l’an despyǧâ de e penne e l’an fæta scapâ. Ma finha e curnagge l’an respinta, quande a l’é turnâ triste a lû. Ynha de queste a l’à azuntu amunisiun de l’oféiza: «Se ti fuiši stæta cuntenta d’a tœ šorte, ni t’avieši sufrîa l’oféiza da i pavuin ni t’aviéšimu scačâ niatri».

U lû e u bæ

A u mæximu sciymme êan vegnŷi yn lû e yn bæ, spunciæ da a sæ. U lû u stava sciy, u bæ tantu ciy zy. Allûa u laddrun, spintu da a cattîa gûa, u l’à sercòu yn ranpin de rattèlla e u l’à ditu: «Per cose ti m’æ fætu l’ægua sturbia quande bevéiva?». Pe risposta u lanuzu, che u gh’àiva puîa: «Scyza, lû, cumme possu fâ quellu che ti te lamenti? L’ægua a strixella da ti a a mæ bucca». Quellu, vintu da a veitæ, u dixe: «Séi méixi fa ti t’æ ditu mâ de mi». U bæ u rispunde: «Allûa nu êa ancun nasciŷu». «U sajâ stætu u to puæ che u l’à ditu», e cuscí u l’à acciappòu e zguaròu, ammassàndulu ingiystamente.

Sta fôa a l’é stæta scrita pe quelli ommi che opprímman i innusenti cun raxuin fase.

 

*****

Òu mæximu šymme u l’êa veňŷu yn lû e yn bæ, spunčæ da a sæ. U lû u stava šy, u bæ tantu čy zy. Alûa u ladrun, spintu da a catîa gûa, u l’à sercòu’n ranpin de ratèlla e u l’à ditu: «Per cose ti m’æ fætu l’ægua sturbia quande bevéiva?». Pe risposta u lanuzu, ch’u gh’àiva puîa: «Scyza, lû, cumme possu fâ quellu che ti te lamenti? L’ægua a strixella da ti a a mæ bucca». Quellu, vintu da a veitæ, u dixe: «Séi méixi fa ti t’æ ditu mâ de mi». U bæ u rispunde: «Alûa nu êa ancun našŷu». «U sajâ stætu u tœ puæ ch’u l’à ditu», e cuscí u l’à ačiapòu e zguaròu, amasàndû inǧystamente.

Sta fôa a l’é stæta scrita pe quelli ommi che oprímman i inusenti cun raxuin fase.